Диабет – поджелудочная без инсулин өндіре алмайтын немесе организм өндірілген инсулинді тиімді пайдалана алмайтын жағдайда пайда болатын созылмалы ауру. Инсулин – қандағы глюкоза деңгейін реттейтін гормон.
– Қант диабетімен күресудің Дүниежүзілік күні жыл сайын 14 қарашада атап өтіледі — бұл 1922 жылы инсулинді алғаш ашқан ғалымдардың бірі Фредерик Бантингтің туған күні.
World Diabetes Day – Бұл күн 1991 жылы Халықаралық диабет федерациясы (IDF) және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) тарапынан бекітілді, ал 2006 жылы БҰҰ-ның ресми күні мәртебесін алды (61/225 қарары).
World Diabetes Day – Мақсаты: диабеттің жаһандық қоғамдық денсаулық сақтау проблемасы ретіндегі маңыздылығына назар аударту, алдын алу, диагностика және емдеуге көңіл бөлу.
· Өзекті статистика және үрдістер
Маңызды көрсеткіштер мен фактілер:
§ Негізгі көрсеткіштер
∙ 2024 жылы IDF деректеріне сәйкес: ересектердің (20–79 жас) 11,1 %-ы диабетпен өмір сүреді.
International Diabetes Federation
∙ Болжау бойынша — 2050 жылға қарай диабеті бар ересектер саны ≈853 миллионға жетуі мүмкін.
International Diabetes Federation
∙ Барлық диабеті бар ересектердің шамамен 81 %-ы табысы төмен және орташа елдерде тұрады.
Diabetes Atlas
∙ Жаңа зерттеу (NCD-RisC + ДДҰ): 2022 жылы ересектер арасындағы диабет таралуы 14 %-ға жуықтады (1990 жылы ~7 % болған) — яғни 30 жылда екі есеге артқан.
International Diabetes Federation
∙ IDF бағалауы бойынша: диабеті бар ересектердің шамамен 252 миллионы (≈43 %) өз ауруы туралы білмейді.
Diabetes Atlas
Салдары және жүктеме
Диабет — соқырлықтың, бүйрек жеткіліксіздігінің, инфаркт, инсульт және аяқ-қол ампутацияларының негізгі себептерінің бірі.
БҰҰ
∙ Еуропа аймағында: ДДҰ деректері бойынша 2019 жылы диабеттен 186 000-нан астам өлім тіркелген.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
∙ Экономикалық жүктеме: көптеген елдерде диабетке жұмсалатын шығындар денсаулық сақтау бюджетінің елеулі бөлігін құрайды. IDF деректері бойынша: 2024 жылы диабетке жаһандық шығындар 1 триллион АҚШ долларынан асты.
Diabetes Atlas
∙ Аймақтық ерекшеліктер
∙ Шығыс Жерорта теңізі аймағында: 73 миллион ересек адам диабетпен ауырады (≈6-дан 1 адам) және 2045 жылы бұл сан 136 миллионға жетеді деп күтілуде.
∙ Табысы төмен аймақтарда өсім әсіресе жоғары, ал диагностика мен емдеуге қолжетімділік дамыған елдерге қарағанда әлдеқайда төмен.
International Diabetes Federation
Диабет неге өсіп келеді?
Урбанизация, халықтың қартаюы, дене белсенділігінің төмендеуі және семіздіктің артуы — мұның бәрі 2 типті қант диабетінің (≈ > 90 % жағдай) көбеюіне әкелуде.
International Diabetes Federation
∙ Диагностиканың және емдеудің жеткіліксіздігі: көптеген адамдар өзінде диабет бар екенін білмейді, бұл асқыну қаупін арттырады.
∙ Әлеуметтік-экономикалық және денсаулық сақтау кедергілері: табысы төмен елдерде кеш диагностика мен бақылаудың нашарлығы жиі кездеседі.
Алдын алу және бақылаудың негізгі бағыттары:
Ø Дене салмағын қалыпта ұстау, тұрақты физикалық белсенділік, салауатты тамақтану және темекіден бас тарту 2 типті диабет қаупін едәуір төмендетеді.
Ø Қандағы қантты (глюкоза), HbA1c, липидтерді, қан қысымын тұрақты тексеріп тұру және көз, бүйрек, аяққа қатысты асқынуларға тексерілу.
Ø Диагностикаға, емдеуге, инсулинге және өзін-өзі бақылауға тең қолжетімділікті қамтамасыз ету, әсіресе 1 типті диабеті бар адамдар үшін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
Ø 2024 жылғы кампания тақырыбы
Тақырып: «Breaking Barriers, Bridging Gaps» (Кедергілерді жойып, көпірлер салу) — диабеттің алдын алу, диагностикасы және күтімін жақсарту үшін бірлескен әрекеттің қажеттілігін атап көрсетеді.
Қызықты фактілер:
∞ Диабеті бар ересектердің шамамен жартысы өз ауруы туралы білмейді.
∞ Диабеті бар ересектердің 5-тен 4-і табысы төмен және орташа елдерде тұрады.
∞ 1990–2024 жылдар аралығында диабеттің таралуы шамамен екі есеге өсті.
∞ Диагноз қойылған күннің өзінде де гликемия мен қан қысымын бақылау мақсаттары жиі сақталмайды — бұл асқыну қаупін арттырады.
Қазір не істеуге болады:
1. Егер тексеруден өтпеген болсаңыз: аш қарынға глюкоза, HbA1c тапсырыңыз, салмақ пен қан қысымын тексеріңіз.
2. Күнделікті физикалық белсенділік енгізіңіз: аптасына кемінде 150 минут орташа қарқындылықтағы жүктеме.
3. Көкөніс, жеміс-жидек, дәнді дақылдарға басымдық беріп тамақтаныңыз, қант, тұз және қаныққан майды азайтыңыз.
4. Маңызды: алдын алуға көңіл бөліңіз: тіпті предиабет кезінде де аурудың прогрессиясын тоқтатуға болады.
5. Жақындарыңыздың денсаулығын қадағалаңыз — әсіресе отбасылық тарихында диабет болса.
Астанадағы медициналық орталықтардағы қант диабетін диагностикалау және емдеу:
1. "Қант диабеті" бағдарламасы – Ұлттық ғылыми медициналық орталық WhatsApp: +7 702 094 77 73.
2. «Medi-Art» медициналық орталығында қант диабетін диагностикалау және емдеу: +7 (747) 702-15-21, +7 (707) 122-15-21.
3. ҚР Президенті Іс Басқармасы ММ ауруханасының диабеттік аяқ орталығы. Шетелдік пациенттер үшін Call Center: +7 701 534 95 88.
4. «ASTANA VISION» орталығында диабеттік ретинопатияны диагностикалау және емдеу: +7 747 090-53-01.
